पश्चिम आशियातील वाढत्या संघर्षामुळे जागतिक पुरवठा साखळीवर परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे. या पार्श्वभूमीवर भारतात एलपीजी (LPG) गॅसच्या उपलब्धतेबाबत काही ठिकाणी चिंता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे अनेक ग्राहक गरजेपेक्षा जास्त गॅस सिलिंडर साठवण्याचा प्रयत्न करत असल्याच्या घटना समोर येत आहेत. मात्र तज्ञांच्या मते अशी साठेबाजी केवळ धोकादायकच नाही तर कायद्यानेही गुन्हा ठरू शकते.
गेल्या काही दिवसांत देशातील काही भागांमध्ये एलपीजी सिलिंडरचा काळाबाजार वाढल्याच्या तक्रारीही समोर आल्या आहेत. या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकार आणि तेल कंपन्यांनी ग्राहकांना नियमांचे पालन करण्याचे आवाहन केले आहे. नियमांचे उल्लंघन केल्यास कठोर कारवाई केली जाऊ शकते, असा इशाराही देण्यात आला आहे.
एक घर – एकच LPG कनेक्शन
भारतात घरगुती एलपीजी कनेक्शन देताना “एक घर – एक कनेक्शन” हा मूलभूत नियम लागू असतो. म्हणजे एका घराच्या पत्त्यावर सामान्यतः एकच गॅस कनेक्शन वैध मानले जाते. देशातील प्रमुख तेल कंपन्या — इंडेन गॅस, एचपी गॅस आणि भारत गॅस — या कंपन्यांमार्फत घरगुती गॅस कनेक्शन उपलब्ध करून दिले जाते.
जर एखाद्या ग्राहकाकडे आधीच एका कंपनीचे कनेक्शन असेल, तर त्याच पत्त्यावर दुसऱ्या कंपनीचे कनेक्शन घेणे नियमांच्या विरुद्ध मानले जाऊ शकते. मात्र ग्राहकांना डबल सिलिंडर कनेक्शन (DBC) घेण्याची सुविधा असते. यामध्ये एका कनेक्शनवर दोन सिलिंडर मिळतात, ज्यामुळे एक सिलिंडर वापरात असताना दुसरा बॅकअप म्हणून ठेवता येतो.
बुकिंगसाठी वाढवला कालावधी
गॅसची कृत्रिम टंचाई निर्माण होऊ नये आणि साठेबाजीला आळा बसावा यासाठी सरकारने काही तात्पुरते बदलही केले आहेत. घरगुती एलपीजी सिलिंडर बुकिंगसाठीचा किमान कालावधी 21 दिवसांवरून वाढवून 25 दिवसांपर्यंत करण्यात आला आहे. यामुळे अनावश्यक बुकिंग कमी होईल आणि सर्व ग्राहकांना पुरेसा पुरवठा मिळेल, असा सरकारचा उद्देश आहे.
घरात किती सिलिंडर ठेवणे कायदेशीर?
सामान्य घरगुती वापरासाठी एका कनेक्शनवर दोन सिलिंडर असणे ही सामान्य बाब आहे. यामध्ये एक सिलिंडर वापरात असतो आणि दुसरा राखीव ठेवला जातो. सरकारी नियमानुसार एक ग्राहक वर्षभरात जास्तीत जास्त 15 घरगुती एलपीजी सिलिंडर खरेदी करू शकतो.
तथापि, आवश्यकतेपेक्षा जास्त सिलिंडर जमा करणे किंवा वैध परवानगीशिवाय 40 किलोपेक्षा जास्त एलपीजी साठवणे हे साठेबाजीच्या श्रेणीत येऊ शकते. अशा परिस्थितीत प्रशासनाकडून तपास करून संबंधितांवर कारवाई केली जाऊ शकते.
साठेबाजीवर कडक कारवाई
सरकारने स्पष्ट केले आहे की एलपीजी सिलिंडरची बेकायदेशीर साठेबाजी किंवा काळाबाजार करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई केली जाईल. जर कोणी नियम मोडून मोठ्या प्रमाणात गॅस सिलिंडर साठवताना आढळले, तर त्यांचे गॅस कनेक्शन रद्द केले जाऊ शकते. तसेच मोठा दंडही आकारला जाऊ शकतो.
गंभीर प्रकरणांमध्ये जीवनावश्यक वस्तू कायद्यांतर्गत गुन्हा दाखल होऊ शकतो. या कायद्यांतर्गत दोषी आढळल्यास तीन महिने ते सात वर्षांपर्यंत तुरुंगवासाची शिक्षा होण्याची तरतूद आहे.
नागरिकांना आवाहन
तेल कंपन्या आणि प्रशासनाने नागरिकांना अफवांवर विश्वास न ठेवता आवश्यक तेवढाच गॅस वापरण्याचे आवाहन केले आहे. कृत्रिम टंचाई निर्माण करणारी साठेबाजी केल्यास केवळ कायदेशीर कारवाईच नव्हे तर सुरक्षिततेलाही धोका निर्माण होऊ शकतो.